Nặm Rốm là con sông chảy dọc suốt chiều dài cánh đồng Mường Thanh. Tác giả Vương Trung đã mượn con sông làm hình tượng chạy xuyên suốt tác phẩm trường ca “Sóng Nậm Rốm” của mình.

Sông Nặm Rốm đã chứng kiến từ buổi đầu con người đặt chân đến khai thiên lập đia, là một trong những mường quê cha đất tổ lâu đời nổi tiếng nhất của người Thái. Nó đã được đúc rút thành hình tượng văn hoá để ghi nhớ truyền kiếp. Chẳng hạn truyền thuyết: “Từ thời xa xưa đất không có người, sông không có cá. Then trên trời thả quả bầu khổng lồ xuống. Rồi Then phái Khun Bó Dốm cưỡi voi thần trắng xuống đục quả bầu thần cho những giống người, những giống lúa, những giống cá và các thứ giống khác… đựng trong đó ra sinh sống phát triển, làm ăn dựng nên bản nên mường. Bởi thế mới gọi là Mường Then và có hồ Nong Ú Ba như Nong Ú Ba ở Mường trời”.

Mường Then xưa kia về sau biến âm thành Mường Thanh. Khun Bó Dốm là nhân vật có tiếng trong lịch sử. Ông là một thủ lĩnh lừng danh của một thời xa xưa xây dựng vùng đất Mường Thanh phồng vinh, hùng mạnh.

Từ thủa ban đầu xây dựng Mường Then cho đến Mường Thanh – Điện Biên Phủ thì bản mường đã trải qua biết bao thăng trầm. Nhưng rồi, đời tiếp đời không bao giờ chịu bó tay trước thiên tai tàn phá, không bao giờ chịu cúi đầu trước giặc cướp giằng xé nát bản mường, luôn luôn cùng nhau đoàn kết đồng lòng đồng sức bền gan vững trí đánh đuổi giặc cướp, bảo vệ đất nước, xây dựng bản mường ngày càng vững mạnh và phồn vinh. Khắp mảnh đất Mường Thanh đầy những chiến tích xưa nay đấu tranh chống thiên nhiên và đấu tranh giành độc lập.

Khi giặc Pháp đến xâm chiến Việt Nam thì nhân dân Tây Bắc nói chung và nhân dân Mường Thanh nói riêng đã cùng nhân dân cả nước đứng lên đánh đuổi giặc Pháp bảo vệ đất nước trong khi những thủ lĩnh là các tạo phìa đã nhanh chóng đầu hàng giặc Pháp. Dưới chế độ thực dân phong kiến cuộc sống của nhân dân vô cùng gian khổ dưới hai tầng áp bức bóc lột của đế quốc và phong kiến. Chúng bắt bớ, phạt tù hết sức dã man những người yêu nước, đứng lên đấu tranh chống lại chúng. Nhưng rồi những người yêu mường, thương dân vẫn không nguôi trí căm thù luôn tìm cách tổ chức đứng lên đấu tranh giành lại bản mường. Đó là nhân vật điển hình Tam Pong và Phan Tứn. Trong khi họ đang hoạt động bí mật tổ chức để chuẩn bị cướp chính quyền thì cách mạng tháng Tám bùng nổ. Họ chớp thời cơ kịp thời lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa giành lấy chính quyền. Đội quân khởi nghĩa gia nhập quân cách mạng.

Pháp trở lại Tây Bắc, quân cách mạng phải tạm rút lui vào chiến khu kháng chiến. Trên đường rút lui về chiến khu đơn vị của Phan Tứn bị địch phục kích thiệt hại rất nặng nề. Phan Tứn lạc rừng phải tìm đường trở lại quê làm dân thường.

Tam Pong từ chiến khu trở lại hoạt động bí mật trong địch hậu tại Mường Thanh. Tam Pong đã bắt liên lạc với Phan Tứn. Tinh thần cách mạng của Phan Tứn được nối lại. Phan Tứn tích cực hoạt động bí mật gây dựng tổ chức cơ sở cách mạng. Phan Tứn bị giặc bắt nhốt trong xà lim tại đồn Mường Thanh. Mặc dù bị tra tấn rất dã man, chết đi sống lại bao lần anh vẫn không hề hé răng để lộ bí mật.

Chiến dịch Tây Bắc năm 1952. Trong đoàn quân tiến vào giải phóng Mường Thanh có Tam Pong. Phan Tứn được cứu thoát. Phan Tứn nhập ngũ ngay từ phút xích sắt rời khỏi thân thể.

Năm 1953 Pháp nhảy dù chiếm lòng chảo Mường Thanh xây dựng cứ điểm tập đoàn quân sự lớn. Đảng và Chính phủ quyết định mở chiến dịch Điện Biên. Tam Pong và Phan Tứn đứng trong hàng quân tiến vào giải phóng Điện Biên. Lúc này Tam Pong là Đại đội trưởng, Phan Tứn trong đơn vị pháo. Bộ đội ta kịp thời vây hãm không để giặc ra khỏi lòng chảo. Bộ đội kéo pháo lên những ngọn núi quanh lòng chảo bắn phủ đầu buộc địch phải nằm ẩn mình trong hầm sâu không dám lên khỏi mặt đất. Khắp mọi miền đất nước dồn sức người, sức của cho chiến dịch. Suốt ngày đêm trên các tuyến đường dân công tải lương không ngưng nghỉ tiếp tế cho tiền tuyến: Quẩy, gánh, thồ ngựa, thồ xe đạp, dùng trâu bò để kéo, ô tô tải chuyên chở nối duôi nhau, nhộn nhịp…

Trận mở màn chiến dịch Điện Biên đánh vào đồn Him Lam, anh hùng Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai. Thắng trận giòn giã, bộ đội ta tấn công liên tiếp, lần lượt tiêu diệt các cứ điểm của giặc: Đồi Độc lập, Sân bay, Hồng Cúm… Trận chiến gay go nhất, khó khăn và ác liệt nhất là trận đánh đồi A1. Sau khi chiếm lĩnh đồi A1, quân ta tiến đánh hầm tổng chỉ huy, tướng Đờ-cát-tơ-ri buộc phải cúi đầu ra hàng. Điện Biên phủ hoàn toàn giải phóng.

Giặc Pháp dồn dân vào trại tập trung tại bản Nong Nhai. Bị thất thủ chúng cho máy bay ném bom hủy diệt nhân dân trong trại. Phan Tứn đến trại tập trung tìm vợ, con chỉ còn gặp những người thoát chết la khóc thảm thiết tìm thi thể người thân. Phan Tứn tìm khắp nơi mới gặp đứa con gái nhỏ của mình đang thu mình trong lòng người cô ruột. Cô gái cho biết vợ và con trai của anh cùng chồng và hai con trai của cô em gái đã bị vùi dập dưới mưa bơm bão đạn của kẻ thù.

Tin chiến thắng vang dội khắp nơi. Bộ đội và nhân dân mở hội mừng đại thắng. Tiếng súng khai hội vang rừng, vọng núi. Bộ đội duyệt binh hùng dũng như sóng sông cuồn cuộn, tiếng trống chiêng vang vọng núi rừng. Bộ đội và nhân dân vui múa xòe, tung còn, ca hát mừng chiến thắng… Không khí ngày hội tưng bừng, náo nhiệt trong niềm vui khôn xiết.

Hòa bình lập lại, Miền Bắc khẩn trương hàn gắn vết thương chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Bộ đội trở lại Điện Biên thu dọn bãi chiến trường xây dựng nông trường. Tam Pong nằm trong Ban lãnh đạo Nông trường.

Cánh đồng Mường Thanh xưa nay khan nước, trông chờ vào mùa mưa để có nước tưới tiêu phục vụ sản xuất. Nay bộ đội cùng nhân dân đắp đập làm thủy nông Huổi Phạ, vẫn không đủ nước cung cấp phục vụ sản xuất trên những cánh đồng hai vụ. nhờ có sự phát triển về khoa học kỹ thuật nhà nước đầu tư tiến hành xây dựng đại thủy nông Nậm Rốm. Thong Hung con trai của Tam Pong là kỹ sư thủy lợi tham gia xây dựng thủy nông. Sau khi công trình đại thủy nông hoàn thành, hai tuyến mương lớn dẫn nước suốt dọc hai bên cánh đồng đưa nước tưới tiêu khắp cánh đồng.

Giặc Mỹ phá hoại miền Bắc. Phan Tứn chỉ huy tiểu đoàn pháo cao xạ đến bảo vệ đập thủy nông Nặm Rốm, phối hợp với quân và dân Điện Biên chiến đấu quyết tâm bảo vệ vùng trời Điện Biên, máy bay Mỹ đến đã bị lưới lửa bủa vây không có đường thoát.

Con gái Phan Tứn sống sót sau trận bom giặc Pháp hủy diệt trại tập trung năm xưa nay đã thành cô gái lái máy cày trên cánh đồng Điện Biên. Tên cô là Mứn Đa. Thong Hung và Mứn Đa yêu nhau. Sau khi mặt trận Đông Dương được thành lập, Thong Hung và Mứn Đa tạm chia tay nhau. Mứn Đa ở lại xây dựng hậu phương, Thong Hung gia nhập quân đội Đông Dương tiến ra trận tuyến.

Trường ca “Sóng Nậm Rốm” mang tầm khái quát không gian và thời gian rộng dài về quá trình lịch sử dân tộc không ngừng phấn đấu xây dựng và bảo vệ bản mường ngày càng phát triển vững mạnh. Trọng tâm của tác phẩm phản ánh chiến dịch Điện Biên, tố cáo tội ác của giặc Pháp với bao cảnh đau thương, tang tóc, cảnh tàn phá nhà cửa, bàn làng, giết hại dân lành. Chúng xây dựng hầm hào kiên cố, đầy đủ phương tiện chiến tranh, hàng ngày chúng dùng máy bay dội bom phá đường, cầu nhằm cắt đứt con đường tiếp tế của quân và dân ta vào chiến dịch. Dù bom đạn của chúng tàn phá ác liệt đến đâu cũng không cản nổi bước tiến của quân và dân ta vào chiến dịch. Bộ đội ta chịu khó chịu khổ, anh dũng hy sinh xương máu chiến đấu đến thắng lợi cuối cùng.

Sau khi sạch bóng quân thù mảnh đất lòng chảo Điện Biên được nhanh chóng khôi phục, hồi sinh và xây dựng ngày càng phát triển giàu đẹp.

Khí thế chiến thắng Điện Biên đã được nhân lên thành sức mạnh tinh thần lớn lao của ba nước anh em Việt Nam, Lào và Cam-pu-chia đoàn kết cùng nhau giải phóng toàn cõi Đông Dương thoát khỏi đế quốc xâm lược, đã được tác giả miêu tả ẩn dụ bằng hình tượng sông Nặm Rốm chảy hòa vào Nặm U và Mê-kông.